Strona główna
Znani z miasta
Rybacy z Łeby – historia, tradycje i życie codzienne

Rybacy z Łeby – historia, tradycje i życie codzienne

Rybak na kutrze w porcie

Łeba była największym portem rybackim na okolicznym odcinku wybrzeża, a jej znaczenie wynikało z położenia między Bałtykiem, Jeziorem Łebsko i Jeziorem Sarbsko. W latach 30. XX wieku działało tu 88 kutrów. Dziś rybacy z Łeby mierzą się z zakazami połowów, ograniczeniami przestrzennymi i niepewnością ekonomiczną, a spór o przyszłość portu łączy ochronę środowiska, rozwój energetyki i zachowanie lokalnej tradycji.

Dlaczego Łeba stała się ważnym portem rybackim?

Na około 35-kilometrowym odcinku wybrzeża między Wierzchucinem a Łebą w latach 30. XX wieku działało siedem oficjalnych przystani rybackich. Były to Wierzchucino, Białogóra, Lubiatowo, Kopalino, Stilo, Żarnowska i Łeba. To właśnie Łeba miała jednak najlepsze warunki do rozwoju większego portu. Dostęp do Bałtyku łączył się tu z bliskością Jeziora Łebsko i Jeziora Sarbsko, co pozwalało wykorzystywać kilka akwenów i różnych rytmów połowów.

W mniejszych miejscowościach brakowało podobnych możliwości. Ujścia niewielkich rzek były zbyt wąskie, by pomieścić większą liczbę łodzi, a część wsi leżała w znacznej odległości od plaży. Kopalino dzieliło od brzegu około 2,5 km, Lubiatowo znajdowało się w podobnej sytuacji, a Białogóra była oddalona od plaży o około 1,5 km. Piaszczyste drogi przez las utrudniały szybkie dostarczanie ryb do odbiorców i stacji kolejowych.

Skala łebskiego rybołówstwa wyróżniała port na tle sąsiednich przystani. W latach 30. znajdowało się tu 88 kutrów dalekomorskich, a na jeden kuter przypadało średnio 29 mieszkańców Łeby. Przy połowach pracowało także 53 pomocników. Nie otrzymywali oni regularnego wynagrodzenia pieniężnego, lecz niewielką część ryb z danego połowu. Ten model pokazuje, że rybołówstwo obejmowało znacznie większą grupę niż sami właściciele jednostek i ich załogi.

Rybacki charakter miasta był obecny również w życiu społecznym. Podczas świątecznych procesji łebscy rybacy nieśli sztandar z wizerunkiem srebrnego dorsza. Dorsz nie był wyłącznie jednym z gatunków poławianych w Bałtyku. Stał się znakiem lokalnej pracy, dumy i zależności mieszkańców od morza.

Co łowili rybacy z Łeby?

Połowy zależały od pory roku i akwenu. W Bałtyku najważniejsze miejsce zajmował dorsz, ale rybacy łowili też łososia, śledzie, szprotki i ryby płaskie. Jezioro Łebsko uzupełniało morską działalność o węgorze i ryby słodkowodne. Dzięki temu życie gospodarcze portu nie opierało się wyłącznie na jednym sezonie ani jednym gatunku.

Gatunek Miejsce połowu Okres połowu
Dorsz Bałtyk Zima oraz inne okresy zależne od warunków i regulacji
Łosoś Bałtyk Zima i wiosna
Szprotka Bałtyk Jesień
Flądra Bałtyk Przez cały rok, z okresem ochronnym od marca od 1931 roku
Węgorz Jezioro Łebsko Kwiecień–maj oraz sierpień–wrzesień
Leszcz Jezioro Łebsko Zima
Okoń Jezioro Łebsko Wiosna i lato
Sandacz Jezioro Łebsko Wiosna, przy niewielkiej liczebności połowów
Lin Jezioro Łebsko Lato
Szczupak Jezioro Łebsko Przez cały rok

Podział między morze i jezioro miał znaczenie także dla organizacji pracy. Gdy sztorm albo zima uniemożliwiały wypłynięcie, rybacy nie mogli po prostu przenieść całej działalności na drugi akwen. Każdy rodzaj połowu wymagał innych łodzi, narzędzi i umiejętności. Jezioro uzupełniało gospodarkę portu, ale nie usuwało ryzyka związanego z morzem.

Jak wyglądało codzienne życie rybackich rodzin?

Praca nie kończyła się po powrocie kutra. Podczas sztormowych dni i ostrych zim sieci wyciągano na brzeg. Po kilkudniowej, a czasem nawet tygodniowej przerwie były gęsto oblepione glonami. Ryby, które w nich pozostały, często nie nadawały się już do spożycia. Rybaków czekało wtedy czyszczenie, suszenie i naprawianie sprzętu.

W tych obowiązkach uczestniczyły żony i starsze dzieci. Rodzina tworzyła zaplecze pracy, bez którego utrzymanie łodzi i narzędzi byłoby znacznie trudniejsze. Tak wyglądała codzienna strona zawodu, często pomijana w opowieściach skupionych wyłącznie na wypłynięciach i połowach.

Ryzyko dotyczyło także samego morza. Przykładem z nowszej historii jest zatonięcie kutra ŁEB-77, do którego doszło około 10 mil morskich od portu w Łebie. Jednostka nagle przechyliła się i zaczęła nabierać wody. Załoga zdążyła wezwać pomoc, a inni rybacy jako pierwsi dotarli do rozbitków na tratwie ratunkowej. Przyczyny wypadku miała zbadać Izba Morska w Gdyni.

Dlaczego współczesne rybołówstwo znalazło się w kryzysie?

Los współczesnych rybaków z Łeby różni się od realiów sprzed wojny. Dawniej o wyniku połowu decydowały przede wszystkim pogoda, sprzęt i dostępność ryb. Dziś armatorzy działają w systemie rozbudowanych regulacji, limitów i decyzji dotyczących wykorzystania przestrzeni morskiej. Ograniczenia biologiczne i gospodarcze nakładają się na siebie, zmniejszając możliwości zarobkowania.

Jednym z najważniejszych punktów sporu stał się zakaz połowu dorsza we wschodniej części Morza Bałtyckiego, obowiązujący od 1 stycznia 2020 roku. Dla armatorów oznaczał utratę gatunku, który przez pokolenia był podstawą bałtyckiego rybołówstwa. W 2020 roku armatorzy rybołówstwa rekreacyjnego otrzymali z budżetu państwa bezzwrotne dotacje w wysokości 14 mln zł, jednak środowisko wskazywało, że pojedyncze programy wsparcia nie rozwiązują problemu trwałej utraty źródła dochodu.

Drugim źródłem napięć jest rozwój morskich farm wiatrowych. Sam spór nie sprowadza się do oceny energetyki wiatrowej, lecz do pytania, gdzie powstanie infrastruktura i na jakich zasadach rybacy będą mogli korzystać z morza. To zagadnienie określa się mianem morskiego planowania przestrzennego. Obejmuje ono wyznaczanie obszarów dla żeglugi, ochrony przyrody, energetyki, transportu i rybołówstwa.

Rybacy obawiają się, że turbiny, kable, strefy budowy i zasady bezpieczeństwa ograniczą dostęp do tradycyjnych łowisk. Z drugiej strony inwestorzy i administracja muszą uwzględniać cele energetyczne, środowiskowe oraz bezpieczeństwo morskie. Wpływ farm na migrację ryb i możliwość prowadzenia połowów pozostaje przedmiotem sporów i analiz, dlatego nie można przedstawiać wszystkich konsekwencji jako już przesądzonych.

Najczęściej wskazywane przez środowisko rybackie presje to:

  • Zakaz połowu dorsza – ograniczył dostęp do gatunku o znaczeniu gospodarczym i historycznym.
  • Morskie farmy wiatrowe – mogą zmienić dostęp do części łowisk na etapie budowy i eksploatacji, choć zakres ograniczeń zależy od konkretnych planów.
  • Niepewność ekonomiczna – utrudnia utrzymanie kutrów, załóg i rodzin utrzymujących się z działalności morskiej.
  • Niewykonane lub kwestionowane porozumienia – wzmacniają przekonanie armatorów, że dotychczasowe formy pomocy nie dają stabilnej perspektywy.

W 2021 roku protesty rybaków obejmowały między innymi blokady dróg w Łebie, Ustce i Władysławowie. Była to forma nacisku na władze w sprawie wsparcia finansowego i realizacji porozumienia zawartego z przedstawicielami administracji morskiej w styczniu 2020 roku. Parlament Europejski w rezolucji z 7 lipca 2021 roku odniósł się do wpływu morskich farm wiatrowych i innych systemów energii odnawialnej na sektor rybołówstwa, wskazując na potrzebę uwzględnienia bezpieczeństwa rybaków i skutków dla ich działalności.

Czy rybacy z Łeby mają szansę na przyszłość?

Przyszłość zawodu zależy nie tylko od liczby kutrów, lecz także od tego, czy rybołówstwo pozostanie realnym źródłem utrzymania dla kolejnych pokoleń. Protesty i wystąpienia przed sejmową Komisją Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej pokazują, że część armatorów przeszła od codziennej walki o połów do walki o decyzje polityczne i rekompensaty.

Uwaga ekspercka: rekompensata może złagodzić skutki ograniczeń, ale nie zastępuje portu, umiejętności, rodzinnej organizacji pracy i lokalnej tożsamości. Dlatego rozmowa o przyszłości Łeby powinna obejmować zarówno wysokość wsparcia, jak i dostęp do łowisk, zasady planowania morskiego oraz możliwość dalszego wykonywania zawodu.

Historia Łeby pokazuje powtarzający się schemat: port rozwijał się dzięki umiejętnemu wykorzystaniu morza i jezior, a jego mieszkańcy wielokrotnie musieli dostosowywać się do zmiennych warunków. Dawna samowystarczalność ustąpiła dziś systemowi regulacji, ograniczeń i negocjacji. Ochrona ryb, rozwój czystej energii i zachowanie rybackiego dziedzictwa nie muszą się wzajemnie wykluczać, ale wymagają decyzji, które uwzględnią także ludzi żyjących z morza.

Redakcja lebskiserwisturystyczny.pl

Portal o ŁebiePortal o Łebie

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?